در این مقاله منظور از عبارت “اسکار (scar)” همان جای زخم است که در منابع معتبر پزشکی استفاده میشود.
دکتر حاجی براتی
جای زخم بعد از عمل بینی معمولاً به‌تدریج کمرنگتر و نرم‌تر میشود و میزان قابل‌مشاهده بودن آن به نوع جراحی، محل برش، ویژگی‌های پوست و روند ترمیم فرد بستگی دارد. اگر جای زخم به‌جای بهبود، ضخیم‌تر، برجسته‌تر، بسیار قرمز، دردناک یا همراه با ترشح شود، بهتر است توسط جراح یا پزشک بررسی شود.
آیا بعد از عمل بینی جای زخم می‌ماند؟ ویدیو توضیح کامل جراح پلاستیک
وجود یک خط ظریف روی کلوملا، به‌تنهایی نشانه‌ی نتیجه‌ی ضعیف جراحی نیست. در بسیاری از بیماران، این خط طی چند ماه آن‌قدر کم‌رنگ و صاف میشود که تشخیصش حتی از فاصله‌ی نزدیک هم سخت است. آنچه واقعاً اهمیت دارد، روند تغییر اسکار در طول زمان است، نه ظاهر آن در هفته‌ی اول.
جای زخم عمل بینی کجا ایجاد میشود؟
محل دقیق جای زخم به تکنیک جراحی بستگی دارد.
جای زخم در عمل بینی باز
در عمل بینی باز، برش اصلی روی کلوملا زده میشود و با برش‌های داخل سوراخ‌های بینی ترکیب میشود. این برش کوچک، معمولاً به شکل V یا زیگزاگ طراحی میشود تا خط زخم صاف نباشد و بعد از ترمیم کمتر به چشم بیاید.
جای زخم در عمل بینی بسته
در عمل بینی بسته، تمام برش‌ها از داخل سوراخ‌های بینی انجام میشود. به همین دلیل معمولاً اسکار خارجی قابل مشاهده‌ای روی پوست ایجاد نمی‌شود؛ ممکن است فقط بافت داخلی بینی کمی حساس یا ملتهب باشد که با ترمیم طبیعی از بین می‌رود.
جای زخم روی کلوملا
وقتی کسی درباره‌ی «جای زخم زیر بینی» صحبت می‌کند، معمولاً منظورش دقیقاً همین ناحیه است. اندازه، محل و نحوه‌ی بستن این برش، نقش زیادی در ظاهر نهایی اسکار دارد.
چرا جای زخم عمل بینی ایجاد میشود؟
هر برش جراحی، به‌طور طبیعی یک واکنش ترمیمی در بدن ایجاد می‌کند که نتیجه‌ی آن جای زخم است. چند عامل مشخص می‌کنند این اسکار در نهایت چقدر قابل‌مشاهده خواهد بود.
تکنیک و محل برش
نحوه‌ی طراحی برش، دقت در بخیه زدن و انتخاب محل دقیق برش روی کلوملا، از عوامل مهمی هستند که جراح روی آن‌ها کنترل دارد. برش‌های نامنظم یا کشیده‌شده در حین ترمیم، معمولاً بیشتر به چشم می‌آیند.
نوع پوست و استعداد فردی جای زخم
پوست‌های چرب و ضخیم‌تر گاهی تمایل بیشتری به ایجاد اسکار برجسته دارند. زمینه‌ی خانوادگی هم مهم است؛ اگر در نزدیکان فرد کسی سابقه‌ی کلوئید یا اسکار هیپرتروفیک داشته باشد، احتمال بروز جای زخم قابل‌توجه‌تر بالاتر می‌رود.
التهاب، عفونت و مراقبت از زخم
هر چیزی که روند ترمیم طبیعی زخم را مختل کند – از جمله عفونت، التهاب طول‌کشیده، دستکاری زخم یا قرار گرفتن زیر نور مستقیم آفتاب در هفته‌های اول – می‌تواند باعث شود جای زخم نهایی پررنگ‌تر یا برجسته‌تر از حالت معمول باقی بماند.
جای زخم عمل بینی چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟
بازه‌ی زمانی
چه چیزی معمولاً دیده میشود
چند روز اول
قرمزی، تورم خفیف، حساسیت به لمس
هفته‌های اول تا یک ماه
بسته‌شدن کامل زخم، شروع بازسازی بافت
ماه‌های ۱ تا ۳
کاهش تدریجی قرمزی، نرم‌تر شدن نسبی بافت
ماه‌های ۳ تا ۶
کمرنگتر شدن قابل‌توجه، کاهش برجستگی احتمالی
حدود ۶ تا ۱۲ ماه یا کمی بیشتر
ادامه‌ی بهبود جای زخم در برخی افراد تا رسیدن به شکل نهایی
این بازه‌ها تقریبی هستند و زمان دقیق به فرد، نوع پوست، تکنیک جراحی و نحوه‌ی مراقبت بعد از عمل بستگی دارد. در برخی افراد این روند سریع‌تر و در برخی دیگر کمی کندتر طی میشود.
ظاهر طبیعی جای زخم بعد از عمل بینی چگونه است؟
یکی از بزرگ‌ترین منابع اضطراب بیماران، ندانستن مرز بین «طبیعی» و «نیازمند بررسی» است. جدول زیر می‌تواند به شفاف‌سازی این مرز کمک کند.
وضعیت
معمولاً بخشی از روند طبیعی است
بهتر است بررسی شود
خارش خفیف در حین ترمیم
✓
کمرنگشدن تدریجی طی ماه‌ها
✓
افزایش تدریجی و پیش‌رونده‌ی ضخامت جای زخم
✓
ترشح چرکی یا بوی نامطبوع
✓
درد رو به افزایش به‌جای کاهش
✓
تب همراه با تغییر ظاهر زخم
✓
باز شدن مجدد زخم
✓
قرمزی
قرمزی در ماه‌های اول بعد از عمل بینی، بخشی طبیعی از فرآیند ترمیم و بازسازی عروق کوچک زیر پوست است. این قرمزی معمولاً با گذشت زمان کمرنگتر میشود.
خارش و سوزش
خارش و سوزش خفیف، به‌خصوص در هفته‌های اول، می‌تواند نتیجه‌ی طبیعی رشد بافت جدید و کشش خفیف پوست باشد. اگر این علائم شدید، مداوم یا همراه با درد فزاینده باشند، بهتر است به پزشک اطلاع داده شود.
سفتی یا برجستگی
سفتی خفیف در ماه‌های اول شایع است و معمولاً به‌مرور نرم میشود. اما اگر برجستگی به‌جای کاهش، پیوسته در حال افزایش باشد، باید احتمال اسکار هیپرتروفیک یا کلوئید بررسی شود.
چه عواملی باعث ماندگار شدن جای زخم عمل بینی می‌شوند؟
ترکیبی از عوامل زیر می‌تواند باعث شود اسکار بیشتر از حد معمول باقی بماند:
زمینه‌ی ژنتیکی یا خانوادگی اسکار برجسته
عفونت یا التهاب طول‌کشیده در محل زخم
دستکاری، خاراندن یا کندن پوسته‌ی زخم
قرار گرفتن زخم تازه در معرض نور مستقیم آفتاب بدون محافظت
کشش مکانیکی روی ناحیه‌ی برش در هفته‌های اول ترمیم
سیگار کشیدن، که با کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت، روند ترمیم را کندتر می‌کند
مراقبت از جای زخم بعد از عمل بینی
مراقبت درست در هفته‌های اول، بیشترین تاثیر را روی ظاهر نهایی جای زخم دارد.
تمیز نگه داشتن محل زخم
محل زخم باید طبق دستور جراح تمیز نگه داشته شود تا خطر عفونت و التهابی که می‌تواند به اسکار پررنگ‌تر منجر شود، کاهش یابد.
دستکاری نکردن زخم
کندن پوسته یا فشار دادن ناحیه‌ی بخیه می‌تواند روند ترمیم را مختل کند و احتمال باقی ماندن جای زخم قابل‌مشاهده را بالا ببرد.
محافظت در برابر آفتاب
قرار گرفتن اسکار تازه در معرض نور مستقیم خورشید می‌تواند باعث تیره‌تر شدن یا کندتر شدن روند کمرنگشدن آن شود. استفاده از پوشش مناسب یا ضدآفتاب طبق تجویز پزشک توصیه میشود.
سیگار و روند ترمیم
سیگار با تاثیر منفی روی خون‌رسانی به بافت، می‌تواند روند طبیعی ترمیم زخم را کندتر کند و ریسک ماندگاری جای زخم را افزایش دهد.
برای جای زخم عمل بینی چه پمادی استفاده کنیم؟
محصولات سیلیکونی
ژل‌ها و ورق‌های سیلیکونی از گزینه‌های شناخته‌شده در بهبود برخی اسکارها هستند. آکادمی پوست آمریکا (AAD) نیز در کنار محافظت از آفتاب، استفاده از سیلیکون را بخشی از مراقبت خودی از اسکارهای مستعد کلوئید معرفی کرده است.
چه زمانی نباید خودسرانه محصول استفاده کرد؟
تا زمانی که زخم به‌طور کامل بسته نشده، استفاده‌ی خودسرانه از هر پماد یا محصولی بدون تایید پزشک توصیه نمی‌شود، چون می‌تواند روند ترمیم را مختل کند یا واکنش پوستی ایجاد کند.
روش‌های بهبود جای زخم بعد از عمل بینی
اگر بعد از گذشت چند ماه، جای زخم همچنان قابل‌توجه یا ناراحت‌کننده باشد، چند مسیر درمانی وجود دارد که تشخیص مناسب‌ترین آن‌ها باید توسط پزشک انجام شود.
ژل یا ورق سیلیکونی: معمولا اولین گزینه‌ی غیرتهاجمی برای کمک به نرم و صاف‌تر شدن جای زخم.
تزریق کورتیکواستروئید: در مواردی که جای زخم برجسته یا هیپرتروفیک تشخیص داده شود، ممکن است پزشک تزریق موضعی را پیشنهاد دهد.
لیزر: برخی روش‌های لیزری می‌توانند به بهبود رنگ و بافت آن کمک کنند.
میکرونیدلینگ: یکی دیگر از روش‌هایی است که در برخی موارد برای بهبود ظاهر سطحی جای زخم به کار می‌رود.
اصلاح جراحی جای زخم عمل قبلی: برای این نوع مقاوم به سایر درمان‌ها، در موارد محدود، جراحی اصلاحی کوچک ممکن است در نظر گرفته شود.
تفاوت جای زخم طبیعی با کلوئید وهیپرتروفیک
جای زخم هیپرتروفیک بافتی برجسته است، اما معمولاً در محدوده‌ی همان زخم اولیه باقی می‌ماند و با گذشت زمان تمایل به کوچک‌تر شدن دارد.
کلوئید نوعی از جای زخم است که بافت آن می‌تواند از مرز زخم اولیه فراتر برود و رشد کند؛ این نوع جای زخم معمولاً به‌خودی‌خود کوچک نمی‌شود و نیاز به ارزیابی و درمان تخصصی دارد.
بخیه جذبی یا غیرجذبی؛ کدام جای کمتری می‌گذارد؟
یکی از سوال‌های رایج بیماران قبل از عمل، انتخاب نوع بخیه است. باور رایج این است که بخیه‌ی جذبی یا غیرجذبی به‌تنهایی تعیین‌کننده‌ی کیفیت اسکار نهایی است، اما شواهد علمی از این باور به‌طور کامل حمایت نمی‌کند.
نتیجه‌ی عملی این یافته‌ها این است که نوع نخ بخیه، تنها عامل تعیین‌کننده‌ی ظاهر اسکار نیست؛ تکنیک جراحی، مراقبت بعد از عمل و ویژگی‌های فردی پوست هم به همان اندازه یا حتی بیشتر اهمیت دارند.
آیا جای زخم عمل بینی کاملاً از بین می‌رود؟
در بسیاری از بیماران، اسکار طی ماه‌ها آن‌قدر کم‌رنگ و صاف میشود که تشخیص آن حتی از فاصله‌ی نزدیک دشوار است، به‌خصوص وقتی برش داخل بینی یا روی کلوملا با تکنیک مناسب بسته شده باشد.
اما نمی‌توان برای همه‌ی افراد، محو شدن کامل و صد‌درصدی اسکار را تضمین کرد. عواملی مثل نوع پوست، سابقه‌ی خانوادگی اسکار و نحوه‌ی مراقبت بعد از عمل، نتیجه‌ی نهایی را برای هر فرد متفاوت می‌کنند. اگر بعد از حدود یک سال، اسکار همچنان آزاردهنده یا قابل‌توجه باشد، مشورت با جراح درباره‌ی روش‌های درمانی مناسب، بهترین قدم بعدی است.
سوالات متداول
جای زخم عمل بینی کی از بین می‌رود؟
در بیشتر افراد، اسکار به‌تدریج طی چند ماه کمرنگتر و نرم‌تر میشود، اما زمان دقیق به نوع جراحی، محل برش، ویژگی‌های پوست و روند ترمیم بستگی دارد. بلوغ کامل اسکار ممکن است تا حدود یک سال یا کمی بیشتر ادامه پیدا کند.
Kenny H, Jonas RH, Oyer S. Columellar Scar Following Open Rhinoplasty Using Absorbable vs Nonabsorbable Suture: A Meta-Analysis. Facial Plast Surg Aesthet Med, 2023. Journal page | PubMed/MEDLINE record
American Academy of Dermatology: Keloid scars: Self-care. aad.org
Suture type: absorbable vs nonabsorbable
Jonas RH et al. Patient and Observer Graded Rhinoplasty Scar Outcomes: RCT of Fast Absorbing vs Permanent Columellar Suture Closure. Journal page
Erol O et al. Rapid Absorbable vs Nonabsorbable Sutures in Closing Transcolumellar Incision in Septorhinoplasty (randomized trial, Aesthetic Plast Surg, 2020). Springer
Bozan A, Dizdar D. Absorbable vs Non-Absorbable Sutures in Open Rhinoplasty: Columellar Scarring. J Craniofac Surg, 2021. Repository record
Kilavuz AE et al. Comparison of Absorbable and Nonabsorbable Sutures in Columellar Incision Closure. Thieme (PDF)
Incision design (V, inverted-V, W, stair-step) and open rhinoplasty scars
Aksu I, Alim H, Tellioğlu AT. Transverse vs inverted-V incision, and the related stair-step vs inverted-V RCT. Reference list with RCT abstract
Comparison of W and inverted-V incisions in open nasal surgery. Springer
Evaluation of columellar scar by three incision types (V, inverted-V, step) and patient satisfaction. J Craniomaxillofac Res. TUMS
Comparison of stair-step vs V incision in open rhinoplasty, Iranian cohort. Daneshvar Medicine
Twelve Steps to Optimize Scar Outcomes in External Rhinoplasty. Facial Plast Surg, 2025. Thieme (PDF)
Scar treatment: silicone, corticosteroid injection, and other options
Mustoe TA et al. International Clinical Recommendations on Scar Management. Plast Reconstr Surg, 2002. QxMD | Oxford Research Archive
O’Brien L, Jones DJ. Silicone gel sheeting for preventing and treating hypertrophic and keloid scars. Cochrane Database Syst Rev, 2013. Cochrane summary
Mayo Clinic: Keloid scar, diagnosis and treatment. mayoclinic.org
Smoking and wound healing
Sørensen LT. Wound healing and infection in surgery: the pathophysiological impact of smoking, smoking cessation, and nicotine replacement therapy. Ann Surg, 2012. Epistemonikos record
Sørensen LT. Wound Healing and Infection in Surgery: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Surgery. JAMA Network
کلینیک تخصصی زیبایی ملل زیر نظر دکتر بابک حاجی براتی