تامپون بینی (Nasal Tampon) یک وسیله پزشکی است که داخل حفره بینی قرار می‌گیرد تا خونریزی را کنترل کند یا پس از جراحی فضای بینی را نگه دارد. معمولاً از فوم فشرده‌شونده، اسفنج هیدروکلوئیدی یا گاز پارچه‌ای ساخته می‌شود.
تامپون بینی در اصطلاح پزشکی به هر وسیله‌ای گفته می‌شود که با مکانیسم تراکم (Compression) یا انسداد مستقیم (Occlusion) داخل بینی قرار می‌گیرد تا:
خونریزی قدامی یا خلفی را متوقف کند
پس از رینوپلاستی یا سپتوپلاستی فضای بافتی را حمایت کند
از ایجاد هماتوم سپتوم جلوگیری کند
این وسیله از نظر مکانیسم با کوتریزاسیون (سوزاندن عروق) و بالون کاتتر (تامپون بادی خلفی) متفاوت است، هرچند گاهی در ترکیب با آن‌ها به کار می‌رود.
انواع تامپون بینی
1.تامپون فومی (Foam Tampon)
رایج‌ترین نوع تامپون بینی است. از پلی‌اورتان متراکم‌شونده ساخته می‌شود. پس از قرارگیری در مجرای بینی، با جذب رطوبت منبسط شده و فشار یکنواختی ایجاد می‌کند. برخی مدل‌ها دارای یک مجرای هوایی مرکزی هستند تا تنفس بیمار کمی راحت‌تر باشد.
2.تامپون مِش (Mesh / Ribbon Gauze)
نوار گاز پارافینه یا ساده‌ای است که به‌صورت لایه‌به‌لایه داخل بینی پک می‌شود. در کاربرد تامپون خلفی، با کمک ابزار و بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. این نوع تامپون نیاز به مهارت بیشتری دارد اما کنترل دقیق‌تری بر محل فشار ارائه می‌دهد.
3.اسپلینت داخلی (Internal Splint)
اسپلینت داخلی یک لایه نرم سیلیکونی یا پلاستیکی است که پس از جراحی سپتوم (سپتوپلاستی) در دو طرف سپتوم قرار می‌گیرد. برخلاف تامپون، هدف اصلی آن کنترل خونریزی نیست، بلکه از چسبندگی بافتی (Synechia) و انحراف مجدد سپتوم جلوگیری می‌کند. معمولاً با یک بخیه از طریق سپتوم نگه داشته می‌شود.
جدول مقایسه: تامپون در برابر مِش در برابر اسپلینت داخلی
ویژگی
تامپون فومی
تامپون مِش
اسپلینت داخلی
کاربرد اصلی
خونریزی قدامی
خونریزی شدید / خلفی
پس از سپتوپلاستی
مکانیسم
فشار تراکمی
پکینگ لایه‌ای
حمایت مکانیکی
مدت ماندگاری
۲۴–۴۸ ساعت
۲۴–۷۲ ساعت
۵–۱۴ روز
تنفس از بینی
محدود
بسیار محدود
نسبتاً بهتر
درد هنگام خارج‌کردن
متوسط
متوسط تا زیاد
کم (سیلیکون)
خطر چسبندگی
کم
متوسط
بسیار کم
هزینه تقریبی
پایین
پایین
متوسط
موارد استفاده بالینی
1.اپیستاکسی (خونریزی از بینی)
پس از شکست فشار مستقیم و اسپری اکسی‌متازولین، تامپون قدامی با تامپون فومی اولین خط درمان محسوب می‌شود.
2.پس از رینوپلاستی و یا همان عمل بینی
پس از جراحی بینی (رینوپلاستی)، تامپون‌ها به کنترل خونریزی اولیه و کاهش فضای مرده کمک می‌کنند. معمولاً ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از عمل خارج می‌شوند.
3.پس از سپتورینوپلاستی
در اصلاح انحراف سپتوم، اسپلینت‌های داخلی سیلیکونی ترجیح داده می‌شوند چون نسبت به تامپون گاز، درد کمتر و خطر چسبندگی بافتی کمتری دارند.
4.پس از جراحی سینوس (FESS)
در برخی مراکز، پس از جراحی اندوسکوپیک سینوس از تامپون‌های قابل جذب (مانند Surgicel یا Nasopore) استفاده می‌شود که نیازی به خارج‌کردن ندارند و به‌تدریج جذب مخاط می‌شوند.
روش تعویض تامپون فومی بینی بعد از جراحی
قرار دادن و تعویض تامپون باید توسط پزشک یا پرستار آموزش‌دیده انجام شود. مراحل کلی عبارتند از:
آماده‌سازی: بیمار در وضعیت نیمه‌نشسته قرار می‌گیرد. اسپری بی‌حسی موضعی (لیدوکائین + اپی‌نفرین) تجویز می‌شود.
قرارگیری: تامپون فومی با موچین لویس به‌صورت افقی (نه رو به بالا) در کف حفره بینی قرار می‌گیرد.
تأیید: از بیمار خواسته می‌شود ۵ دقیقه فشار خارجی روی بینی نگه دارد. ترشح خون از گلو ارزیابی می‌شود.
مراقبت‌های پس از تامپون
در دوره نگهداری
تنفس: از دهان نفس بکشید. از بینی نفس عمیق نکشید.
رطوبت: محیط داخلی بینی را مرطوب نگه دارید.
نحوه خواب: سر خود را در طول خواب کمی بالاتر از سطح بدن نگه دارید (۳۰ درجه).
داروها: آنتی‌بیوتیک پروفیلاکتیک (معمولاً آموکسی‌سیلین) در بسیاری از مراکز تجویز می‌شود تا خطر سندرم شوک توکسیک (TSS) کاهش یابد.
پرهیز: از بالا بردن اجسام سنگین، فعالیت ورزشی شدید و عطسه کردن با دهان بسته خودداری کنید.
نحوه خارج کردن تامپون
خارج کردن تامپون معمولاً در مطب یا بیمارستان انجام می‌شود:
قبل از خارج‌کردن، تامپون با سالین نرمال (یا در برخی موارد، وازلین) خیسانده می‌شود تا چسبندگی کاهش یابد.
تامپون با حرکت آهسته و یکنواخت رو به جلو خارج می‌شود.
پس از خارج‌کردن، ۱۵–۳۰ دقیقه بیمار تحت نظر است تا از عدم بازگشت خونریزی مطمئن شوند.
اسپری سالین ایزوتونیک برای چند روز توصیه می‌شود.
عوارض احتمالی
عوارض عمل بینی با تامپون نادر هستند اما باید شناخته شوند:
سینوزیت حاد: انسداد اوستیوم سینوس‌ها می‌تواند منجر به عفونت شود.
اوتیت میانی: فشار بر لوله اوستاش از طریق نازوفارنکس.
سندرم شوک توکسیک (TSS): نادر اما جدی؛ ناشی از کلونیزاسیون استافیلوکوک روی تامپون.
نکروز مخاطی: اگر تامپون بیش از حد محکم یا طولانی‌مدت باقی بماند.
آپنه انسدادی: در بیماران دارای آپنه خواب زمینه‌ای، انسداد بینی می‌تواند بحران‌ساز باشد.
بیماران تحت درمان با وارفارین، هپارین یا داروهای جدیدتر (NOAC) استفاده تامپون طولانی‌مدت‌تر یا کوتریزاسیون نیاز دارند. INR باید قبل از هرگونه مداخله بررسی شود.
بیماران با اختلالات انعقادی (مثل هموفیلی)
این بیماران نیاز به جایگزینی فاکتور خونی همزمان دارند. تامپون تنها اقدام حمایتی است، نه درمان اصلی.
بارداری
اپیستاکسی در بارداری به دلیل افزایش جریان خون و احتقان مخاطی شایع‌تر است. تامپون‌های حاوی ترومبین یا مواد بیولوژیک در بارداری با احتیاط استفاده می‌شوند.
مراقبت پس از خارج‌کردن تامپون
پس از خارج‌کردن تامپون، مخاط بینی نیاز به زمان بازیابی دارد:
روز اول: از فین کردن بینی خودداری کنید. اگر عطسه آمد، با دهان باز عطسه بزنید.
روز ۱–۷: اسپری سالین ایزوتونیک ۳–۴ بار در روز. از تبخیرگر هوا استفاده کنید.
هفته ۱–۲: از ضربه به بینی، شنا و ورزش‌های تماسی پرهیز کنید.
پیگیری: ویزیت کنترلی ۱ هفته پس از خارج‌کردن برای ارزیابی مخاط و بررسی عوارض.
رژیم غذایی: غذاهای تند، الکل و کافئین (به دلیل اثر وازودیلاتور) برای ۴۸ ساعت محدود شوند.
تامپون‌های قابل جذب
تامپون‌های قابل جذب زیستی (Absorbable Hemostatic Packing) در سال‌های اخیر جایگاه قابل توجهی در جراحی سینوس و رینولوژی پیدا کرده‌اند:
Surgicel (اکسید سلولز بازسازی‌شده): با خون تعامل داشته و لخته را تقویت می‌کند.
Nasopore (ژلاتین پرس‌شده): در FESS بسیار رایج است؛ طی ۷۲ ساعت جذب مخاط می‌شود.
FloSeal: ماتریکس ترومبین و ژلاتین؛ برای خونریزی‌های پراکنده پس از جراحی ایده‌آل است.
مزیت اصلی این مواد حذف درد و استرس ناشی از خارج‌کردن تامپون است. اما هزینه بالاتر و نیاز به آموزش استفاده، کاربرد آن‌ها را هنوز به مراکز تخصصی محدود می‌کند.
نکات مهم برای بیمار: راهنمای خانگی
اگر تامپون بینی دارید و در خانه هستید:
به پشت نخوابید, خوابیدن به پهلو یا نیمه‌نشسته ارجح است.
آب بیشتری بنوشید; هیدراتاسیون به رطوبت مخاط کمک می‌کند.
از مصرف آسپیرین و ایبوپروفن خودداری کنید, این داروها انعقاد را مختل می‌کنند.
تامپون را خودتان خارج نکنید مگر اینکه پزشک صریحاً دستور داده باشد.
برنامه ویزیت را جدی بگیرید; عفونت یا خونریزی مجدد در ۲۴–۴۸ ساعت اول بیشترین احتمال را دارد.
جدول زمانی بهبودی عمل بینی با تامپون
زمان
وضعیت معمول
اقدام لازم
۰–۶ ساعت
درد یا ناراحتی خفیف تا متوسط
مسکن ملایم (استامینوفن)، استراحت
۶–۲۴ ساعت
احتقان کامل بینی، تنفس از دهان
حفظ وضعیت نیمه‌نشسته در خواب
۲۴–۴۸ ساعت
خارج‌کردن تامپون (در اغلب موارد)
مراجعه به مطب، سالین پس از خروج
۴۸–۷۲ ساعت
خونریزی خفیف یا ترشح مخاطی ممکن است
نرمال است مگر خونریزی فعال
۷–۱۴ روز
بازیابی کامل مخاط
پیگیری و ارزیابی
سؤالات متداول
تامپون بینی چند روز باید بماند؟
بسته به نوع کاربرد، بین ۲۴ تا ۷۲ ساعت برای خونریزی، و تا ۱۴ روز برای اسپلینت پس از سپتوپلاستی.
آیا خارج کردن تامپون بینی درد دارد؟
ممکن است ناراحتی داشته باشد، اما با خیساندن قبلی با سالین و خارج‌کردن آرام معمولاً قابل تحمل است.
آیا می‌توانم با تامپون بینی بخوابم؟
.بله، اما باید به پهلو یا نیمه‌نشسته بخوابید و از خوابیدن به پشت پرهیز کنید
تفاوت تامپون بینی با اسپلینت داخلی چیست؟
تامپون عمدتاً برای کنترل خونریزی است؛ اسپلینت داخلی پس از سپتوپلاستی برای حمایت مکانیکی از سپتوم و جلوگیری از چسبندگی استفاده می‌شود.
آیا تامپون بینی می‌تواند باعث عفونت شود؟
در صورت ماندن بیش از حد مجاز بدون آنتی‌بیوتیک، خطر سینوزیت یا در موارد نادر، سندرم شوک توکسیک وجود دارد.
اگر تامپون از بینی در بیاید چه کار کنم؟
فشار ملایم خارجی بگذارید، به پزشک اطلاع دهید و بدون مشاوره پزشکی تامپون جدید قرار ندهید.
نتیجه‌گیری
تامپون بینی یک ابزار پزشکی مؤثر و اثبات‌شده است که در طیف گسترده‌ای از موارد; از خونریزی‌های ساده اورژانسی تا مراقبت‌های پس از جراحی به کار می‌رود. تفاوت میان انواازی و اسپلینت داخلی سیلیکونی از نظر کاربرد، مدت ماندگاری و عوارض بالقوه، انتخاب صحیح را به دانش بالینی وابسته می‌کند.
برای بیمار، مهم‌ترین نکات عبارتند از: پیروی از دستورالعمل پزشک، آگاهی از علائم خطر، و مراجعه به‌موقع برای خارج کردن تامپون. خودداری از دستکاری غیرمجاز تامپون و پیگیری ویزیت کنترلی دو عامل اصلی در جلوگیری از عوارض هستند.
کلینیک تخصصی زیبایی ملل زیر نظر دکتر بابک حاجی براتی